پاییز و زمستان 1402                   برگشت به فهرست مقالات | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
چکیده:   (65 مشاهده)
مقدمه و هدف: غذا از جمله نیازهای بنیادی جامعه بشری و بخش جدایی‌ناپذیر از زندگی افراد است که تأمین آن در مقوله امنیت غذایی نهفته است امنیت غذایی یکی از معیارها و ابزار توسعه انسانی است. توسعه انسانی به‌طور همزمان می‌تواند هم به عنوان هدف و هم به‌ عنوان مسیر توسعه ملی و رشد اقتصادی مطرح شود. امنیت غذایی به معنای علمی، روشی حساب شده برای رفع مشکلات غذا، تغذیه و چارچوب تعریف شده‌ای برای برنامه‌ریزی و مدیریت توسعه است. امنیت غذایی زمانی وجود دارد که همه افراد در همه ایام به غذای سالم، کافی و مغذی دسترسی اقتصادی و فیزیکی داشته باشند و غذای قابل دسترسی نیز نیازهای یک رژیم تغذیه‌ای سازگار با ذائقه آنان را برای یک زندگی سالم و فعال فراهم آورد تمام تعریف‌های ارائه شده برای امنیت غذایی دارای دو جنبه اساسی دسترسی فیزیکی را می‌توان به‌صورت موجود بودن غذا در بازار و یا به شکل کلی‌تر در محیط تعریف نمود. این در حالی است که دسترسی اقتصادی به شکل موجود بودن قدرت خرید کافی برای خرید غذای موجود در بازار و یا دسترسی به عوامل تولید جهت تولید مواد غذایی با استفاده از محیط طبیعی تعریف شده که به شکل خلاصه به آن دستیابی گفته می‌شود. گستردگی مفهوم امنیت غذایی به گونه‌ای است که به‌وسیله تعامل دامنه‌ای از عوامل بیولوژیکی، اقتصادی، اجتماعی، کشاورزی و فیزیکی تعیین می‌شود و مستلزم عرضه کافی مواد غذایی در سطح کلان و توزیع عادلانه به‌منظور دستیابی همه افراد به آنها است. همچنین باید بیان نمود تأمین امنیت غذایی به مشارکت همه قسمت‌های اجتماعی_اقتصادی وابسته است. همچنین بخش کشاورزی با بهبود و افزایش کیفیت تولیدات مواد غذایی، نقشی تعیین کننده و اساسی در ایجاد امنیت غذایی دارا می‌باشد. در این راستا، هدف پژوهش حاضر ارزیابی امنیت غذایی در برنامه­های پنج ساله اول تا ششم توسعه چشم انداز 1404 و ارتباط آن با نابرابری توزیع درآمد در مناطق روستایی ایران می­ باشد.
مواد و روش‌ها: جهت تحقق هدف تحقیق، شاخص بافر انگل به عنوان جانشین امنیت غذایی محاسبه شد و به تفکیک در برنامه ­های پنج ساله توسعه مورد بررسی قرار گرفت. در این راستا داده­ های مورد نیاز شامل هزینه­ های خوراکی هزینه ­های غیرخوراکی، کل هزینه­ های خانوارهای روستایی، ضریب جینی، شاخص توسعه مالی، شاخص آزادسازی تجاری، رشد ناخالص داخلی و تولید ناخالص داخلی سرانه از بانک مرکزی، مرکز آمار ایران و بانک جهانی برای دوره 1401-1353 جمع­ آوری و محاسبه گردید. در نهایت ارتباط بین شاخص بافر انگل و متغیرهای ضریب جینی، تولید ناخالص داخلی، شاخص توسعه مالی و شاخص آزادسازی تجاری با ضریب همبستگی بررسی شد.
یافته‌ها: بر اساس نتایج، شاخص بافر انگل در برخی دوره­ ها افزایشی و در برخی دوره ­ها کاهشی بوده است علت افزایش یا کاهش امنیت غذایی در دوره‌های مختلف ممکن است به عوامل متعددی از جمله تغییرات آب و هوایی، بحران‌های اقتصادی، جنگ و نغییرات سیاسی، بروز بیماری‌ها و آفات در محصولات کشاورزی و نابودی منابع طبیعی مانند خاک و آب بستگی داشته باشد. همچنین به طور کلی سهم هزینه ­های خوراکی خانوارهای روستایی در دوره مورد بررسی کاهش یافته است و خانوارهای روستایی در طول دوره مورد بررسی به نسبت درآمدشان سهم کمتری از درامد خود را صرف خرید غذا می‌کنند زیرا با افزایش درآمد، خانوار تا حد معینی می‌تواند مصرف غذای خود را افزایش دهد؛ با توجه به اینکه خانوارهای روستایی به نسبت افزایش درآمد سهم کمتری از درامد خود را صرف خرید غذا می‌کنند می­ توان نتیجه گرفت  بهبود وضعیت امنیت غذایی در خانوارهای روستایی در بازه زمانی مذکور را شاهد هستیم. به علاوه، مقدار بافر انگل در خلال برنامه ­های توسعه تا برنامه­ چهارم در حال افزایش و پس از آن به دلیل مشکلات سیاسی و تحریم ها کاهش می­ یابد. به طور کلی، بالاترین مقدار امنیت غذایی نواحی روستایی مربوط به برنامه چهارم با نمره 62 و پایین ­ترین آن مربوط به برنامه اول با نمره 51 می ­باشد. همچنین بر اساس نتایج ضریب همبستگی و متغیرهای مورد مطالعه، شاخص بافر انگل با متغیر توسعه مالی ارتباط مثبت و معنی‌دار و با ضریب جینی و آزادسازی تجاری ارتباط منفی و معنی‌دار دارد. همچنین بین شاخص بافر انگل و رشد GDP و GDP سرانه در دوره مورد بررسی ارتباط معناداری یافت نشد.
نتیجه‌گیری: توسعه مالی می‌تواند باعث افزایش تولید کشاورزی و دسترسی به منابع مالی برای کشاورزان شود با توجه به ارتباط مثبت شاخص توسعه مالی و بافر انگل می ­توان نتیجه گرفت توسعه مالی با ایجاد فرصت بیشتر برای کسب و کارهای روستایی و کشاورزی میتواند در زمینه تولید و بهبود کیفیت محصولات جوامع روستایی موثر باشد؛ به علاوه، رشد توسعه مالی تاثیر مستقیم بر امکان ایجاد اشتغال و ایجاد فرصت‌هایی برای کارآفرینی، تولید منابع درآمدزای جدید و کاهش بیکاری دارد. با توجه به منفی و معنادار شدن دو متغیر ضریب جینی و آزادسازی تجاری، افزایش ضریب جینی منجر به کاهش توزیع عادلانه ثروت در جامعه می‌شود. از طرف دیگر، رشد ضریب جینی می‌تواند منجر به بی‌توجهی به نیازهای اساسی اقشار محروم جامعه شود. همچنین باز شدن بازارها به خارج می‌تواند تولید داخلی را تهدید کرده و بر توانایی صادرات و واردات کالاها تاثیر منفی بگذارد. دو متغیر رشد GDP و GDP سرانه در دوره مورد بررسی معنی دار نشدند.

 
     
نوع مطالعه: كاربردي | موضوع مقاله: بازار محصولات کشاورزی و منابع طبیعی
دریافت: 1402/10/23 | پذیرش: 1402/11/16

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به اقتصاد و بازار کشاورزی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2024 CC BY-NC 4.0 | Agricultural Market and Economics

Designed & Developed by : Yektaweb